BESİN MADDELERİ

Canlılar tarafından tüketilen besin maddeleri değişik şekillerde gruplandırılabilir.

A. GÖREVİNE GÖRE BESİNLER

1. Enerji Verici Besinler

Bunlar, karbonhidratlar, yağlar ve proteinlerdir.

Açlık anında tüketim sırasına göre;

Karbonhidratlar –> Yağlar –> Proteinler olarak sıralanır.

Solunum kolaylığı sırasına göre;

Karbonhidratlar –> Proteinler –> Yağlar olarak sıralanır.

Sağladıkları enerji miktarına göre;

Yağlar –> Proteinler –> Karbonhidratlar olarak sıralanır.

2. Yapıcı ve Onarıcı Besinler

Canlının yıpranan kısımlarının tamirinde ve yeni hücre yapımında kullanılırlar. Bunlar; proteinler, yağlar, karbonhidratlar, madensel maddeler ve su’dur.

3. Düzenleyici Besinler

Düzenleyici besin maddeleri, hücredeki metabolik olayların düzenlenmesinde rol oynar. Bunlar, proteinler, madensel maddeler, vitaminler ve sudur.

B. YAPILARINA GÖRE BESİNLER

Organik besin maddeleri; proteinler, yağlar, karbonhidratlar ve vitaminlerdir.
İnorganik besin maddeleri; su ve madensel maddelerdir.

1. Karbonhidratlar

Karbonhidratlar, adından da anlaşılacağı gibi karbon (C), hidrojen (H) ve oksijen (O) atomlarından meydana gelmiştir. Karbonhidratlar bütün canlı hücrelerde bulunur ve en önemli enerji kaynağıdır. Genel formülleri (CnH2nOn) dir. Karbonhidratlar yapısındaki şeker sayısına göre değişik gruplara ayrılabilirler.

a. Monosakkaritler: Sindirime uğramadan direkt olarak kana geçerler. Altı karbonlulara (heksozlar) glikoz (üzüm şekeri), fruktoz (meyva şekeri) ve galaktoz (süt şekeri), beş karbonlulara (pentozlar) ise riboz ve deoksiriboz örnek verilebilir.

Disakkaritin Adı………..Oluşan Monosakkaritle……………….Kaynağı
Sükroz +H2O……………….Glikoz + Fruktoz…………………….Bitki
Maltoz + H2O……………….Glikoz + Glikoz……………………….Bitki
Laktoz + H2O……………….Glikoz + Galaktoz………İnsan ve memeli hayvan sütü

Tablo : Disakkaritlerin Sentezi ve Özellikleri

b. Disakkaritler: İki monosakkaritin birbirleriyle glikozit bağı kurarak meydana getirdiği karbonhidratlardır. Bu birleşme sırasında su açığa çıktığı için olaya dehidrasyon sentezi de denir. Disakkaritler ancak sindirilerek hücre zarından difüzyonla geçebilir.

c. Polisakkaritler: Çok sayıda glikozun dehidrasyon sentezi sonucu, glikozit bağları kurarak birleşmesiyle oluşur.

Bir polisakkaritin yapısında kaç tane monosakkarit kullanılmışsa, reaksiyon sonucu bunun bir eksiği kadar su açığa çıkar. Yani n – 1 molekül su açığa çıkar. Burada n, glikoz sayısıdır. Polisakkaritler hidroliz edildiklerinde monosakkaritlere indirgenirler. Polisakkaritleri dört grupta toplayabiliriz.

Depo Polisakkaritler

Nişasta : Bitkilerde karbonhidratların depo şeklidir. Suda çözünmez.
Glikojen : İnsanlarda ve hayvanlarda karbonhidratların depo şeklidir. Suda kısmen çözünür.

Yapısal Polisakkaritler

Selüloz : Bitki hücrelerinde hücre çeperinin yapısına katılır. Suda çözünmez.
Kitin : Eklem bacaklılar grubundaki hayvanların dış iskeletine ve birçok mantarın çeper yapısına katılır.

Her dört polisakkarit de glikozun polimeri olduğu halde fiziksel ve kimyasal özellikleri farklıdır. Çünkü, glikozların bağlanma biçimleri farklıdır.

2. Proteinler

Yapısında karbon (C), hidrojen (H), oksijen (O), azot (N) ve bazılarında bunlara ek olarak kükürt (S) ve fosfor (P) da bulunabilir.

image0017.gif

Protein moleküllerinin yapısında en fazla 20 çeşit amino asit bulunabilir.

Her bir amino asitte amino grubuyla (NH2) karboksil (COOH) grubu aynıdır. Amino asitlerde radikal grup (R) farklıdır. Proteinler sentezlenirken amino asitler birbirlerine peptid bağlarıyla bağlanırlar.

Her peptid bağına karşılık bir molekül su açığa çıkar. n tane amino asit kullanılırsa n–1 su molekülü açığa çıkar.
Peptid bağı sayısı = su sayısı

3. Yağlar (Lipidler)

Yağlardan fosfolipidler, hücre zarının yapısına katılır. Steroidler zarların yapısına katıldığı gibi metabolizmayı düzenlemede de görev yaparlar. Steroidler bazı vitamin ve hormonların sentezinde kullanılır.

Hayvansal yağlar genellikle doymuş olup, katıdır. Bitkisel yağlar ise genellikle sıvı olup, doymamıştır. Bitkisel yağlar yüksek ısı ve basınç altında hidrojenle doyurulursa katılaşırlar ve margarinler oluşur.

image0026.gif

Gliserol, üç molekül yağ asitiyle birleşerek nötral yağları meydana getirir.

4. Vitaminler

Vitaminler sindirilmezler ve doğrudan kana emilirler. Organik yapılı olmalarına karşın, canlılarda enerji verici olarak kullanılmazlar. Genel özellikleri bakımından vitaminler iki grup altında toplanabilir.

Yağda Eriyen Vitaminler : A, D, E ve K vitaminleridir. Bu grup vitaminlerin fazlası özellikle karaciğerde depo edilir.

Suda Eriyen Vitaminler : B ve C vitaminleridir. Bu grup vitaminlerin fazlası depo edilmez, dışarıya atılır.

5. Madensel Tuzlar (Mineraller)

Organizmada az da olsa 15 kadar mineral maddeye mutlaka ihtiyaç duyulur. Mineral maddelerin vücut içindeki görevlerini üç ana başlık altında toplayabiliriz.

1. Vücut içindeki birçok enzimin ve hemoglobin gibi moleküllerin yapısına katılırlar. Bunlar, demir (Fe) ve fosfor (P) gibi elementlerdir.

2. Kemiklerin ve dişlerin normal olarak gelişmesini sağlarlar. Bunlar için gerekli olan madensel maddeler, kalsiyum (Ca), fosfor (P) ve mağnezyum (Mg) dur.

3. Vücut ve hücre sıvısının osmotik basıncını düzenlerler. Bunlardan hücre içi sıvıda sodyum (Na), klor (Cl), hücre dışı sıvıda potasyum (K), mağnezyum (Mg) ve fosfor (P) bulunur.

6. Su

Vücudumuzun en fazla ihtiyaç duyduğu maddelerden biridir. Kimyasal reaksiyonlar sulu bir ortamda gerçekleşir. Su iyi bir çözücü olduğu için besinlerin sindiriminde, emilmesinde, taşınmasında ve artıkların atılmasında kullanılır. Vücut ısısının fazlası yine su ile atılır.

HÜCREDE MADDE GEÇİŞİ

Hücre zarının en önemli özelliği, canlı ve seçici–geçirgen olmasıdır.

1. Difüzyon (Yayılma)

Madde moleküllerinin çok yoğun olduğu ortamdan az yoğun olduğu ortama doğru yayılmalarıdır. Difüzyon sırasında enerji harcanmaz ve canlılık şart değildir. Bazı durumlarda difüzyona uğrayacak madde bir taşıyıcı proteinle hücreye alınabilir. Buna ise kolaylaştırılmış difüzyon denir.

image0037.gif

2. Osmoz (Suyun Difüzyonu)

Suyun seçici geçirgen bir zardan difüzyonuna denir. Osmozda da enerji harcanmaz ve canlılık şart değildir. Ancak seçici geçirgen zar bulunmak zorundadır.

image0047.gif
Şekil : Osmoz Deneyi

Diyaliz: Suda çözünmüş maddelerden bazılarının yarı geçirgen zardan difüzyonuna diyaliz denir.
Osmotik Olaylar

a. Hipertonik Ortam (Yoğun Ortam): Bir hücre kendisinden daha yoğun ortama koyulursa su kaybederek büzülür. Bu olaya “plazmoliz” denir.

b. Hipotonik Ortam (Az yoğun Ortam): Plazmoliz olmuş yada normal bir hücreyi kendisinden daha seyreltik bir çözeltiye koyarsak su alarak şişer. Bu olaya “deplazmoliz” denir.

c. İzotonik Ortam (Denge Ortamı): Hücre izotonik ortama koyulursa dengeli bir madde alışverişi olur.

image0055.gif

Hücreler çok seyreltik ortamlara ya da saf suya konulursa aşırı miktarda su alarak gerilirler. Bu gerilme sonucunda oluşan basınçla hayvan hücreleri patlar. Buna hemoliz denir.

Osmotik Kuvvetler

a. Osmotik Basınç: Hücre içindeki çözünmüş maddelerin hücre zarına yaptığı basınçtır.

b. Turgor Basıncı: Hücre içindeki suyun hücre zarına yaptığı basınçtır.

c. Emme Kuvveti: Osmotik basınçtan turgor basıncının çıkarılmasıyla elde edilen pozitif kuvvettir.
E.K = O.B – T.B şeklinde hesaplanır.

3. Aktif Taşıma

Maddelerin az yoğun ortamdan çok yoğun ortama taşınmasına denir. Aktif taşıma ancak canlı hücrelerde gerçekleşir. Çünkü ATP harcanır ve enzimler iş görür.

image0065.gif
Şekil : Aktif Taşımayla Madde Atılması

Bu olayda, taşınacak maddelerin porlardan sığabilecek kadar küçük olması gerekir. İyonların çoğu yoğun ortamdan az yoğun ortama aktif olarak geçer.

4. Endositoz ve Ekzositoz

Bu olaylarda da enerji harcanır. Her iki olay hayvan hücrelerinde görülmesine karşılık, bitki hücrelerinde endositoz görülmez.

Endositoz, pordan geçemeyecek kadar büyük moleküllerin hücre içerisine alınmasıdır. Alınan madde sıvı ise pinositoz, katı ise fagositoz adını alır.

Ekzositoz, hücre içerisinde oluşturulan enzim, hormon, çeşitli proteinler, bitkilerde reçine ve eterik yağlar, hayvanlarda mukus ve diğer büyük moleküllü salgı maddelerinin golgi yardımıyla, küçük kesecikler halinde taşınarak dışarı atılmalarına denir.

alıntıdır.

About these ads

BESİN MADDELERİ için 20 cevap

  1. uLTRaSLan16 diyor ki:

    arkadasım cok guzel olmus bu site de harika site sorumlularına kötü içerik koymadığı için teşekkür eder başarılarının devamını dilerim…

  2. talsen diyor ki:

    ya bunları kim ve ya kimler yazıyorsa ellerine sağlık bu site çok güzel olmuş ve yazdıklarınız maddeler de çok açık ve net.. işallah bundan sonra bu siteyi kullanmaya çalışacam.. başarılarınızın devamını bekleriz..

  3. ceren diyor ki:

    yha gsl ama cok uzun hoca cıktı istemio yazın diooo ve kolum koptu abi yha

  4. Meriç Gür diyor ki:

    Guzel bilgiler tesekkurler ama yorumlar eski:D son yourum nisan 2007 suan baya ilerdeiz:D

  5. hafize nur diyor ki:

    teşekkür ederim istediğim biglye ulaştım

  6. mina diyor ki:

    çok güzel bir site çok teşekkürler arkadasım çok işeme yaradı ((:

  7. mina diyor ki:

    çok saol çok işime yaradı

  8. ezgi arslan diyor ki:

    çok teşekkür ederim işime çok çok çokj yarad:D

  9. eray diyor ki:

    çok gerekli bir sayfa

  10. lina diyor ki:

    bence güzel bir sayfa

  11. lina diyor ki:

    tam bir 5.inci sınıf konusu

  12. nilay diyor ki:

    çok kötü hiç bişey yok boşu boşuna yapmışsını bu siteyi

    • elif diyor ki:

      bende sana katılıyorum çok fazla şey eksik bunlar taamlanmalı tamamlanmazsa zaten dediğin gibi kapatılmalı

  13. genius diyor ki:

    ya çok teşekkür ederim size sayenizde ödevimi bitirdim :):):):)

  14. dılara diyor ki:

    bence odevımı bıtırmeye yardımcı oldu bu sıte olmasa odevımı yapamazdım

  15. liz diyor ki:

    ayyyyyyyyyyyyyy hepsi yanlış cevaplar sakın bu siteyi
    kullanmayın bu site yüzünden dersimden 0 aldım bu siteyi şikayet edicem

  16. irem diyor ki:

    thankssss sağlkkkkk…..

  17. |-EmiN-| diyor ki:

    Admin Süper Paylaşım Ellerine Kollarına Sağlık :) Ayrıntılı Bn ÖzetLedim Gerkli Yerlerini Aldm :)

    Bu Arada İlk Yorum 2007
    Şimdiki Yorum 2011 :D
    ßaya İlerledik :)

  18. yunus diyor ki:

    Ellerim şişti yavvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv :D bilgiler güzel

  19. Cafer Şahin diyor ki:

    isteim şey degil çok saçma

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

%d blogcu bunu beğendi: