ERMENİ TEHCİRİN SEBEPLERİ VE ALINAN TEDBİRLER-16

HR. SYS, 2879/3_1
Varna Şehbenderliği
Aded
312
Melfûf
1
Ermeni rü’esâ-yı fesâddan Antranik hakkında
Mahremdir
Hâriciye Nezâret i Celîlesine

Ma‘rûz ı bendeleridir

Şeref-tevârüd eden 3 Eylül sene [1]914 ve 2850 numaralı emir-nâme i sâmî i nezâret-penâhîlerine arîza i cevâbiyyedir. Odesa’ya keyfiyyet i azîmeti 24 Ağustos sene 1914 târîh ve otuz dokuz numaralı şifreli telgraf-nâme i kem-terânemle nezâret i celîle i âsafâneleri’ne arzolunan ve isim ve hüviyyeti devr i sâbıkdan beri nezâret i celîlelerince mechûl olmayan ma‘hûd Zeytunlu Antranik hakkında alınan ma‘lûmâta nazaran merkûm Anadolu’da îkâ‘ ı şûriş ve Rusya ile harp zuhûrunda çeteler teşkîl etmek maksadıyla Rusya Hükûmeti tarafından Kafkasya’ya sevkolunmak üzre Rusya’ya davet olunmuştur. Şerîr i merkûmun refâkatinde birkaç seneden beri Varna Ermeni Kilisesi hidmetinde bulunarak ve seleflerim zamânından beri berây-i maslahat şehbender-hâneye ara sıra gelen ve fırsat düştükçe Hükûmet i Seniyye’ye karşı sadâkatli ve merbûtiyyetini kavlen izhâr eden Matyos veled i Agop Bohasyan nâmında bir herif bulunmaktadır. Merkûm an-asl Sivas vilâyetine tâbi‘ Gürun kasabası ahâlîsinden yirmi altı yaşında orta boylu koyu kumral saçlı kumral bıyıklı ela gözlü irice ve sivrice başlı Türkçe az okur yazar ve asıl san‘atı matba‘a mürettibliğidir. Ahîren gûyâ hidmet i askeriyyesini îfâ etmek üzre Varna’dan tebdîlen verilen hâmil olduğu 8 Mart sene [1]330 târîh ve 10 husûsi numaralı pasaportu âcizleri tarafından 25 Temmuz [1]330 târîhinde meccânen kaydolunmuştu. Merkûm Antranik hakkında 11 Nisan sene [1]330 târîhinde Dâhiliye Nezâret i Celîlesi’ne irsâl kılınan arîza ve Sofya Sefâret i Seniyyesi’ne Antranik ile Bulgaristan Ermenilerinden ba‘zılarının tesvîlât ve tahrîkâtı hakkında arzolunan 12 Kânûn ı Sânî sene [1]914 târîh ve 53 numaralı mahrem raporun sûretleri leffen takdîm kılındı. Ol bâbda emr ü fermân hazret i men lehü’l-emrindir.
Fî 6 Eylül sene [1]914
Varna Şehbenderi
Bende
Selîm

HR. SYS, 2879/3_2
Varna Şehbenderliği
Aded
Fî 6 Eylül sene [1]914 târîh ve 31 numaralı arîzanın melfûfâtıdır

Dâhiliye Nezâret i Celîlesi’ne 11/24 Nisan sene [1]914 târîhinde Varna Şehbenderliği’nden mürsel 137 numaralı mahrem raporun sûretidir.
Resîde i dest i tevkîr olan 15 Nisan sene 914 târîh ve 215 numaralı şifreli telgraf-nâme i âlî i nezâret-penâhîlerine arîza i cevâbiyyedir. Bulgaristan Hükûmeti bu sıralarda Anadolu’ya sevkedilmek üzre kendi depolarından esliha ihrâcına müsâ‘ade etmesi gayr i me’mûldur. Muhârebe i zâi’ile esnâsında Varna’da Dişçi Papazyan’ın gayret ve delâletiyle Ermenilerden gönüllü bölükler teşkîl eden Antranik ve şahsı ve hüviyyetleri henüz ma‘lûm olmayan avenesiyle beraber Edirne’nin sukûtu üzerine Makedonya ve Türkiye’den mikdâr ı küllî esliha toplayarak Anadolu’ya sevk ve idhâl eylemiş oldukları mevsûkan bi’l-istihbâr geçen 12 Kânûn ı Sânî’de Sofya Sefîri Sa‘âdetli Fethi Beyefendi Hazretleri’ne ve manzûr ı âlî i nezâret-penâhîleri buyrulmak üzre leffen sûreti takdîm kılınan 53 numaralı tahrîrât ı kemterânemi arzeylemiştim. Mersûm Antranik Zeytun ahâlîsinden olub devr i sâbıkda vâdİ i şekâvete pûyân olarak Anadolu’da bir çok cinâyât işledikten sonra Varna’ya ilticâ eylemiş ve muhârebe i ahîrede ahâlî-yi İslâmiyye’ye karşı îkâ‘ eylemiş olduğu mezâlim ve cinâyât ı müdhişesiyle en hûn-rîz Bulgar ihtilâlcileri miyânında temeyyüz etmişti.
Sofya Sefâret i Seniyyesi’ne fî 12 Kânûn ı Sânî sene [1]914 târîhiyle Varna Şehbenderliği’nden mürsel 53 numaralı mahrem tahrîrâtın sûretidir.
Vâsıl ı dest i ta‘zîm olan 9 Kânûn ı Sânî sene [1]914 târîh ve 1 numaralı telgraf-nâme i âlî i sefîrânelerine arîza i cevâbiyyedir. Vatanımızın son muhârebede dûçâr olduğu felâket Ermenilerin bir kısmını husûsuyla Memâlik i Şâhâne hâricinde bulunanların kısm ı mühimmini istihsâl i muhtâriyet dâ‘iye ve sevdâsına düşürdüğü ve iş bu niyyet i vâhiyelerine tevessül için ihtiyâr eyledikleri tarîk ı siyâsetten başka i‘âne toplamak esliha tedârik etmek ve dâhil ve hâriçte bulunan Ermenileri tahrîk etmek gibi vesâ’ite mürâca‘ât eylediklerini arz etmek ma‘lûmu i‘lâm kabîlindendir. Kuvvede olan sû i makâsidin fi‘ile çıkarılması için tahrîk i fitne eden rü’esâ-yı erbâb ı fesâddan biri de telgraf-nâme i sefîrânelerinin esâsını teşkîl eden meşhûr Antranik’dir. Türklüğün hasm ı bî-emânı olan bu hûn-rîz Varna’da sütçülükle meşgûlken Ermeni ve Bulgar gönüllülerinden tertîb eylemiş olduğu bir alay sebuk-magzanla -İşbu raporun takdîminden bir müddet sonra Antranik’in teşkîl etmiş olduğu gönüllü bölüklerinde üç yüzü mütecâviz Osmânlı Ermenilerinden bulunduğu mevsûkan istihbâr olunmuştu- harbe iştirâk ederek Edirne’nin sukûtu akîbinde Bulgarların takdîr ve tahsînine mazhar olacak sûrette ahâlî-yi İslâmiyye üzerinde îkâ‘ ı mezâlim eylemiştir. Kâmil Paşa Kabinesi sukûtundan evvel Devlet i Aliyye’yi büsbütün izmihlâle uğratmak maksad ı hâ’inesiyle Anadolu’da nâ’ire i ihtilâl iş‘âli düşünülmüş ve Antranik ile sâir rü’esâ-yı erbâb ı fesâd tarafından Rumeli Meydan Muhârebesi’nde cem‘ u iddihâr edilen mikdâr ı küllî esliha vilâyât ı şâhâneye idhâle muvaffak olunduğu ve ancak Balkanlılar arasında zuhûr eden harb dolayısıyla vakâyi‘in iktisâb eylemiş olduğu ahvâl i ma‘lûme i cedîde sû i maksadlarını akîm bırakmış daha doğrusu te’ehhüre uğratmış olduğu menba‘ ı mevsûkdan istihbâr olundu. Bugün gâye i emellerine nâ’il olabilmek için gerek Varna’da gerek Ermenilerle meskûn Bulgaristan’ın bilâd ı sâ’iresi ve diger bilâd ı ecnebiyyede teşekkül eden komiteler ibrâz ı fa‘âliyetten geri kalmayıp sâdık olan Ermenileri hükûmet i metbû‘alarından teneffür ettirecek hatta mâye i fesâdın Memâlik i Osmâniyye’de neşrine alet olabilecek Ermeni üserâ-yı askeriyyesinin efkârını tesmîm eylemiş oldukları rivâyet edilmektedir. Efrâd ı cemâ‘âtı tarîk ı sıdk u istikâmete sevke hasbe’l-vazîfe me’mûr olan hey’et i ruhbân miyânında dahî erbâb ı fesâd mevcûd bulunduğu ez-cümle birkaç ay mukaddem Muş’a avdet etmiş olan Şumnu Ermeni Papazı kırk bir yaşında sarı sakallı Ohannes veled i Keşişoğlu Ohannes Türkiye’nin mağlûbiyyetinden dolayı mahzûziyyetini makâm ı resmîde alenen beyândan sonra Balkanlılar arasında zuhûr eden harbden müte’essir ve Türkiye’nin gayr i me’mûl olan bu fırsattan müstefîd olmasından müte’essif olduğunu söylemekten ihtirâz etmemiştir. Menâbi‘ i mevsûkadan tereşşuh etmiş olan husûsât ı meşrûhayı zât ı âlî i sefîrânelerine sûret i mahremânede arzetmekle beraber buradaki ahvâli mehmâ-emken nazar ı tabassurdan dûr tutmaya sarf ı gayret edeceğimi ve ancak vazîfe i mevdû‘a i âcizânemi kemâ-yenbagi îfâ edecek vakit bulabilmek için hiç olmazsa pasaportçuluk ve muhâsebecilik külfetinden mu‘âfiyetim vâcib olub bu ise şehbender-hânede mechûl bir kançıların vücûduna vâbeste olduğu tekrâr beyânına mücâseret kılındı.

HR. SYS, 2879/3_3
Bâb ı Âlî
Hâriciye Nezâreti
Umûr i Siyâsiyye Müdîriyyet i Umûmiyyesi
Mühimme Kalemi
3 Eylül sene [1]330
1235 – 54007
Hulâsa: Rusya’ya giden şakî Antranik

Dâhiliye Nezâret i Celîlesine

Şakî Antranik’in Hocabey’e gittiği Varna Şehbenderliği’nden bildirildiği 14 Ağustos sene [1]330 târîhli ve 52946/1088numaralı tezkire i senâveri ile iş‘âr olunmuştu.
Merkûmun Rusya’ya sebeb i azîmeti hakkında ba‘zı istitlâ‘âtı hâvî olarak mezkûr şehbenderliğe bu kerre vürûd eden 6 Eylül sene [1]914 târîhli tahrîrât ile melfûfunun sûretleri leffen taraf ı âlîlerine irsâl olundu efendim.

Özet
Rusya’ya giden şaki Antranik hakkında malûmat.

1914.9.6

HR.SYS 2879/3 Belge No: 1-3

kaynak: T.C. başbakanlık devlet arşivleri genel müdürlüğü.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: